Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης;

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης (ΣΔΚ) αποτελεί μια ξεχωριστή κατηγορία σακχαρώδους διαβήτη που εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι μετά το πέρας της κύησης μπορεί είτε να υποχωρήσει είτε να εξελιχθεί σε Διαβήτη τύπου ΙΙ.

Όπως και με τις υπόλοιπες μορφές διαβήτη, ο ΣΔΚ επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρά μας χρησιμοποιούν τη γλυκόζη. Κάθε φορά που καταναλώνουμε υδατάνθρακες, αυτοί διασπώνται σε γλυκόζη στην κυκλοφορία του αίματός μας. Στη συνέχεια, απελευθερώνεται από το πάγκρεας η ινσουλίνη προκειμένου να μεταφέρει τη γλυκόζη μέσα στα κύτταρα και να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή ενέργειας.

Κατά τη διάρκεια της κύησης, το έμβρυο τρέφεται μέσω του πλακούντα, από τον οποίο παράγονται ορμόνες που είναι απαραίτητες για την ανάπτυξή του. Οι ορμονικές αλλαγές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να προκαλέσουν αντίσταση στην ινσουλίνη, που σημαίνει ότι τα επίπεδα γλυκόζης παραμένουν υψηλά στο αίμα, αντί να γίνει μεταφορά της γλυκόζης στα κύτταρα για παραγωγή ενέργειας. Οι κρισιμότερες εβδομάδες για εμφάνιση Σακχαρώδους Διαβήτη Κύησης είναι οι 24-28, οπότε και οι ορμόνες για την ανάπτυξη του εμβρύου φτάνουν στο μέγιστο και εμποδίζουν τη δράση της ινσουλίνης στο σώμα της εγκύου.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η έγκυος καταφέρνει να ξεπεράσει τον στρεσογόνο αυτό παράγοντα, καθώς το πάγκρεας παράγει περισσότερη ινσουλίνη, διατηρώντας τα επίπεδα σακχάρου σε φυσιολογικές τιμές. Στην αντίθετη περίπτωση, έχουμε «αντίσταση στην ινσουλίνη» και η έγκυος εμφανίζει Σακχαρώδη Διαβήτη Κύησης, που συνοδεύεται από υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, λόγω της αδυναμίας του παγκρέατος να καλύψει τις υψηλές ανάγκες της εγκύου.

Είναι αναστρέψιμος ο Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης;

Αν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ο διαβήτης κύησης δεν είναι αναστρέψιμος, υπάρχουν τρόποι να διατηρήσετε τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα σας υπό έλεγχο, μέσω της σωστής διατροφής, της σωματικής δραστηριότητας, της διαχείρισης του άγχους και του ποιοτικού ύπνου.

Εάν μια γυναίκα εμφανίσει Σακχαρώδη Διαβήτη Κύησης δεν σημαίνει ότι θα έχει για πάντα διαβήτη. Ο διαβήτης κύησης συνήθως υποχωρεί μετά την εγκυμοσύνη, ειδικά σε εκείνες τις γυναίκες που δεν έχουν προηγούμενη διάγνωση διαβήτη. Ωστόσο, σε περίπτωση που εμφανιστεί διαβήτης κύησης, υπάρχουν 2 στις 3 πιθανότητες να επιστρέψει και σε μελλοντικές εγκυμοσύνες. Επίσης, ο Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο για Διαβήτη τύπου ΙΙ.

Συμπτώματα

Ορισμένες γυναίκες μπορεί να παρατηρήσουν συμπτώματα διαβήτη κύησης πριν υποβληθούν σε εξετάσεις από τον ιατρό τους. Μερικά από τα τυπικά συμπτώματα περιλαμβάνουν αυξημένο αίσθημα δίψας, συχνοουρία, θολή όραση και κόπωση. Ωστόσο, οι περισσότερες γυναίκες δεν θα εμφανίσουν καθόλου συμπτώματα.

Κατά τη διάρκεια της κύησης, ο ΣΔΚ που μένει χωρίς διάγνωση και έλεγχο εγκυμονεί κινδύνους, κυρίως για τη μητέρα, αφού μπορεί να εξελιχθεί σε Διαβήτη τύπου ΙΙ μετά την κύηση αλλά και για το έμβρυο, οδηγώντας σε μακροσωμία ή δυστοκία.

Παράγοντες κινδύνου

Αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Σακχαρώδη Διαβήτη Κύησης έχουν οι γυναίκες που:

  • Είναι υπέρβαρες ή και παχύσαρκες πριν την εγκυμοσύνη (ΔΜΣ > 25kg/m2)
  • Έχουν ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό διαβήτη ή διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη (συγγενείς 1ου βαθμού)
  • Έχουν ιστορικό με επιπλοκές σε προηγούμενη κύηση (π.χ. διαβήτης κύησης)
  • Έχουν υπέρταση ή δυσλιπιδαιμία
  • Είναι 30 ετών και άνω

Επιπλέον, σύμφωνα με μελέτη του 2022 στο Nature and Science of Sleep [1], βρέθηκε ότι η χαμηλότερη ποιότητα ύπνου στο πρώτο τρίμηνο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο διαβήτη κύησης, ενώ η ανασκόπηση του 2020 στο Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews δείχνει ότι η εμφάνιση υψηλότερων επιπέδων στρες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί επίσης να αποτελεί παράγοντα κινδύνου για διαβήτη κύησης [2].

Πως γίνεται ο έλεγχος για Σακχαρώδη Διαβήτη Κύησης;

Ο έλεγχος γίνεται κατά την 24-26η εβδομάδα, με «φόρτιση» 50γραμμαρίων γλυκόζης. Αν δυο ώρες μετά, το σάκχαρο μετρηθεί και βρεθεί >200mg/dl, τότε γίνεται άμεσα η διάγνωση για ΣΔΚ. Αν το σάκχαρο μια ώρα μετά βρεθεί μεταξύ 140 και 200mg/dl, τότε επαναλαμβάνεται η δοκιμασία, με τη χορήγηση 100γραμμαρίων γλυκόζης και μετράται εκ νέου η τιμή του σακχάρου.

ΧΡΟΝΟΣ ΤΙΜΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ
0 min 95 mg/dl
60min 180 mg/dl
120min 155 mg/dl

 

Σημειώνεται ότι η διάγνωση του ΣΔΚ γίνεται όταν τουλάχιστον δυο από τις τρεις τιμές σακχάρου υπερβαίνουν τις αναμενόμενες τιμές. Εάν προκύψει μόνο μια παθολογική τιμή, συστήνεται επανάληψη της εξέτασης ένα μήνα μετά.

Η διάγνωση του διαβήτη γίνεται απευθείας όταν το σάκχαρο νηστείας το πρωί βρίσκεται πάνω από 126mg/dl, και συνήθως πρόκειται για προϋπάρχοντα διαβήτη, που ήταν αδιάγνωστος και όχι για διαβήτη κύησης.

Πρόληψη Σακχαρώδη Διαβήτη Κύησης

Λαμβάνοντας υπόψη τους παράγοντες κινδύνου για διαβήτη κύησης, υπάρχουν μερικά πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε τον κίνδυνο εμφάνισής του. Είναι σημαντικό να θυμάστε, ωστόσο, ότι εάν όντως διαγνωστείτε με διαβήτη κύησης, δεν είναι απαραίτητο ότι κάνετε κάτι λάθος. Μερικές γυναίκες φαινομενικά κάνουν τα πάντα «σωστά» και εξακολουθούν να έχουν διαβήτη κύησης.

Εάν έχετε αυξημένο βάρος, μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο διαβήτη κύησης κάνοντας διατροφικές αλλαγές που διατηρούν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σας φυσιολογικά και σας βοηθούν να αυξήσετε λιγότερο το βάρος σας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ανεξάρτητα από το βάρος σας πριν από την εγκυμοσύνη, ο γιατρός σας πιθανότατα θα σας συστήσει να προσέξετε το βάρος σας και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Σύμφωνα με μελέτη του 2022 στο BMC Pregnancy and Childbirth [3] φαίνεται ότι ένα πρόγραμμα παρέμβασης 12 εβδομάδων στον τρόπο ζωής γυναικών με υψηλό κίνδυνο για την πάθηση βοήθησε στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης διαβήτη κύησης κατά 41%. Το πρόγραμμα αυτό περιλάμβανε συνεδρίες διατροφής με αδειούχο διαιτολόγο, ενθάρρυνση για αύξηση της φυσικής δραστηριότητας στα 150 λεπτά την εβδομάδα και καθοδήγηση αλλαγής συμπεριφοράς.

Εάν κι εσείς ανήκετε σε ομάδα με αυξημένους παράγοντες κινδύνου για διαβήτη κύησης, ζητήστε από τον έναν αδειούχο διαιτολόγο να σας βοηθήσει ώστε να σχεδιάσετε ένα υγιές πρόγραμμα πρόληψης του διαβήτη κύησης.

 

Δείτε στο τέλος του άρθρου το Ενδεικτικό Διαιτολόγιο για το Διαβήτη Κύησης

 

diaitadiavitiegkyoudiaitadiabitiegkymosinis

Αντιμετώπιση

Για τις υπέρβαρες και παχύσαρκες εγκύους γυναίκες με ΣΔΚ ενδείκνυται ο μέτριος περιορισμός των θερμίδων και των υδατανθράκων, ενώ μερικές φορές απαιτείται ακόμα και απώλεια βάρους, αρκεί αυτή να γίνει με ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο και με την κατάλληλη καθοδήγηση, ώστε να είναι απολύτως ασφαλής για το έμβρυο.

Η μέτρια σωματική δραστηριότητα μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση των επιπέδων γλυκόζης. Ακόμη και 30 λεπτά σωματικής δραστηριότητας 3-4 φορές/εβδομάδα αρκούν!

Η χορήγηση ινσουλίνης αποφασίζεται μόνο σε περίπτωση που τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα δεν ελέγχονται ικανοποιητικά με την κατάλληλη δίαιτα και άσκηση.

Διατροφή στον Σακχαρώδη διαβήτη κύησης;

Αν αναρωτιέστε ποια είναι η καλύτερη δίαιτα για τον διαβήτη κύησης, η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένο πρόγραμμα διατροφής που να ταιριάζει σε όλους. Ο γενικός στόχος είναι να υπάρχει εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής, το οποίο θα ενσωματώνει τρόφιμα που προτιμάει η έγκυος γυναίκα και σε ποσότητες που θα ορίσει ο διαιτολόγος ώστε να υποστηρίζει υγιή επίπεδα σακχάρου στο αίμα.

Μπορείτε να ακολουθήστε τις παρακάτω γενικές οδηγίες και στη συνέχεια να προσαρμόστε τα γεύματά σας με βάση τα τρόφιμα που σας αρέσουν.

Συμβουλή 1η:  Επιλέξτε σύνθετους υδατάνθρακες

Οι υδατάνθρακες αυξάνουν το σάκχαρο στο αίμα περισσότερο από το λίπος και την πρωτεΐνη, επομένως είναι σημαντικό να δίνετε προσοχή στον τύπο και την ποσότητα των υδατανθράκων που καταναλώνετε. Καλό είναι να έχετε περίπου 30-45 γραμμάρια υδατανθράκων ανά γεύμα και 15-30 γραμμάρια ανά σνακ, αλλά καλό είναι να επικοινωνήσετε με τον διαιτολόγο σας για τις δικές σας ανάγκες.

πιατοδιαιτολογου

Επιλέξτε σύνθετους υδατάνθρακες, καθώς περιέχουν περισσότερες φυτικές ίνες, και άρα επιβραδύνουν την πέψη και εμποδίζουν την αύξηση του σακχάρου στο αίμα. Σύνθετοι υδατάνθρακες είναι τα όσπρια (πχ. φασόλια), τα δημητριακά ολικής αλέσεως (π.χ. ψωμί 100% ολικής άλεσης) και τα λαχανικά.

Συμβουλή 2η: Ακολουθήστε τη «Μέθοδο του Πιάτου» για έλεγχο της μερίδας

Η μέθοδος του πιάτου σάς επιτρέπει να επιλέξετε με το μάτι τις κατάλληλες μερίδες χωρίς να χρειάζεται να μετρήσετε τα φαγητά ή τις θερμίδες που καταναλώνετε, γεγονός που καθιστά την προετοιμασία ενός ισορροπημένου, υγιεινού γεύματος απλό και εύκολο. Στοχεύστε να καλύψετε:

  • το ½ πιάτο σας με μη αμυλούχα λαχανικά (π.χ. μαρούλι, ντομάτα, φασολάκια)
  • το ¼ του πιάτου σας με άπαχη πρωτεΐνη (π.χ. κοτόπουλο στήθος, άπαχα ψάρια, ασπράδι αυγού)
  • και το υπόλοιπο ¼ του πιάτου σας με υδατάνθρακες όπως είναι τα δημητριακά ολικής αλέσεως (π.χ. ζυμαρικά ολικής άλεσης, καστανό ρύζι). Είναι σημαντικό να τρώτε μια σταθερή ποσότητα υδατανθράκων σε κάθε γεύμα.
Συμβουλή 3η:  Συνδυάστε τους υδατάνθρακες με πρωτεΐνες και καλά λιπαρά

Ο συνδυασμός υδατανθράκων με πρωτεΐνη και καλά λιπαρά αποτρέπει την αύξηση του σακχάρου στο αίμα. Επίσης, ο συνδυασμός αυτός σας κρατά χορτάτους αφού η πρωτεΐνη και το λίπος αφομοιώνονται πιο αργά από τους υδατάνθρακες.

Για παράδειγμα, αντί να έχετε απλώς ένα μήλο για σνακ, συνδυάστε το με φυστικοβούτυρο, το οποίο παρέχει πρωτεΐνη και καλά λιπαρά.

Αντίστοιχα, αντί για σκέτα ζυμαρικά ολικής στο μεσημεριανό, προτιμήστε να έχετε φιλέτο στήθος κοτόπουλο με ζυμαρικά ολικής και avocado.

Συμβουλή 4η: Τρώτε σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της ημέρας

Τρώτε 3 κυρίως γεύματα και 2-3 σνακ κάθε μέρα. Μην παραλείπετε γεύματα. Η αφαγία δεν ευνοεί τη σταθερότητα στα επίπεδα σακχάρου, μπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιμία και επίσης στερεί από εσάς και το μωρό σας θρεπτικά συστατικά.

Περιορισμός απλών υδατανθράκων

Η έγκυος θα πρέπει να προσέχει την πρόσληψη απλών σακχάρων όπως είναι η ζάχαρη, το μέλι αλλά και ραφιναρισμένων δημητριακών προϊόντων, όπως το λευκό ψωμί και τα λευκά ζυμαρικά, που έχουν υψηλό γλυκαιμικό δείκτη και απορροφώνται ταχύτατα προς την κυκλοφορία, αυξάνοντας απότομα τη γλυκόζη αίματος. Για το λόγο αυτό, επιλέξτε δημητριακά ολικής άλεσης.

Το ίδιο ισχύει και για τους χυμούς φρούτων ή τα επιδόρπια με φρούτα. Επιλέξτε ολόκληρα κομμάτια φρούτων αντί για χυμό, καθώς ανεβάζουν λιγότερο το σάκχαρο στο αίμα σας.

Όσον αφορά τα γλυκά, στα οποία καταφεύγει συνήθως η έγκυος όταν νιώθει ατονία ή για να αντιμετωπίσει κάποια υπογλυκαιμία, μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός ισορροπημένου διαιτολογίου, αρκεί να επιλέγονται σωστά και να καταναλώνονται με μέτρο και σε μικρή ποσότητα.

Εάν για παράδειγμα θέλετε πραγματικά να φάτε μπισκότο ή κάποιο μπράουνι, μείνετε απλώς σε μία μικρή μερίδα και βγείτε για περπάτημα ώστε να βοηθήσετε το σώμα σας να διαχειριστεί καλύτερα τα επίπεδα σακχάρου.

 

Επιλέξτε πιο συχνά Επιλέξτε λιγότερο συχνά
  • 100% δημητριακά ολικής αλέσεως (πχ. ψωμί 100% ολικής άλεσης)
  • μη αμυλούχα λαχανικά
  • αμυλούχα λαχανικά σε μικρή ποσότητα (όπως πατάτες, καλαμπόκι και μπιζέλια)
  • φρούτα (1-2 μερίδες την ημέρα)
  • όσπρια
  • κοτόπουλο, άπαχο κρέας, ψάρια
  • ξηρούς καρπούς και σπόρους
  • ελαιόλαδο, αβοκάντο
  • γαλακτοκομικά προϊόντα και γιαούρτι χωρίς ζάχαρη (αποφύγετε τα επιδόρπια)
 

  • γλυκά
  • αναψυκτικά
  • χυμούς
  • λευκό ψωμί
  • λευκά ζυμαρικά
  • πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα
  • fast food
  • προϊόντα φούρνου (π.χ. τυρόπιτα, σφολιάτα)
  • καραμέλες και ζαχαρώδη τρόφιμα

 

Διαιτολόγιο για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Κύησης

Παρακάτω θα βρείτε ένα τυπικό διαιτολόγιο που μπορεί να ακολουθήσει μια έγκυος γυναίκα με σακχαρώδη διαβήτη κύησης.

Θυμηθείτε:

  • Στα κυρίως γεύματα (πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό) επιλέξτε τρόφιμα ώστε να καλύψετε 30-45γρ υδατανθράκων.
  • Στα ενδιάμεσα σνακ στοχεύστε σε 15-30γρ υδατανθράκων.
  • Εάν μετά το βραδινό γεύμα έχετε ακόμα λιγούρες, επιλέξτε να καταναλώσετε έως 15γρ υδατανθράκων.
ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟ μέρα 1η

Πρωινό: 1 μερίδα κρέμα βρώμης – porridge (γάλα, ½ κούπα νιφάδες βρώμης, και κανέλα)

Σνακ: 1 μικρό μήλο με 1 κουτ. γλυκού αμυγδαλοβούτυρο

Μεσημεριανό: Αχνιστό φιλέτο γλώσσας με 1 κούπα πουρέ γλυκοπατάτας και 1 μερίδα σαλάτα με πολύχρωμα λαχανικά

Σνακ: 1 κεσεδάκι γιαούρτι στραγγιστό + 4 καρύδια

Βραδινό:  Σαλάτα Ντάκος (2 μικρά παξιμάδια ολικής άλεσης, τυρί με χαμηλά λιπαρά, ντομάτα, ελιές, ρίγανη)

 

ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟ μέρα 2η

Πρωινό: 1 κεσεδάκι γιαούρτι στραγγιστό 2% με αμύγδαλα και 4 αποξηραμένα δαμάσκηνα, κανέλα

Σνακ: 1 παξιμάδι ολικής άλεσης + 1 φέτα τυρί με χαμηλά λιπαρά

Μεσημεριανό: Μπιφτέκι στο φούρνο με 1 κούπα καστανό ρύζι και ψητά λαχανικά (π.χ. μανιτάρια, πιπεριές)

Σνακ: 1 μήλο κομμένο σε φέτες με 1 κ.γ. φυστικοβούτυρο, κανέλα

Βραδινό: Πατατοσαλάτα (1 μέτρια πατάτα βρασμένη + 1 καρότο βρασμένο + 1 αυγό βρασμένο + ½ avocado + κρεμμύδι ή άλλα λαχανικά)

 

Βιβλιογραφία

  1. Chen H, He Y, Zeng X, Chen Q, Zhou N, Yang H, Zhou W, Zhang L, Yang R, Huang Q, Zhang H. Sleep Quality is an Independent Predictor of Blood Glucose and Gestational Diabetes Mellitus: A Longitudinal Study of 4550 Chinese Women. Nat Sci Sleep. 2022 Apr 11;14:609-620. doi: 10.2147/NSS.S353742. PMID: 35431589; PMCID: PMC9012300.
  2. Mishra S, Shetty A, Rao CR, Nayak S, Kamath A. Effect of maternal perceived stress during pregnancy on gestational diabetes mellitus risk: A prospective case-control study. Diabetes Metab Syndr. 2020 Sep-Oct;14(5):1163-1169. doi: 10.1016/j.dsx.2020.06.048. Epub 2020 Jul 8. PMID: 32673836.
  3. Sadiya, A., Jakapure, V., Shaar, G. et al. Lifestyle intervention in early pregnancy can prevent gestational diabetes in high-risk pregnant women in the UAE: a randomized controlled trial. BMC Pregnancy Childbirth 22, 668 (2022). https://doi.org/10.1186/s12884-022-04972-w